به همت معاونت پژوهشی مرکز آموزش مدیریت دولتیمیزگرد تخصصی مدیریت برنامه استقرار نظام اصلاحات اداری، روز چهارشنبه ۲۹ آذر ۱۴۰۴ با حضور جمعی از اساتید، مدیران و صاحب‌نظران حوزه مدیریت دولتی و اصلاح نظام اداری در سالن ولایت مرکز آموزش مدیریت دولتی در راستای پشتیبانی اندیشه‌ای از برنامه اصلاح نظام اداری برگزار شد. دبیر این میزگرد را دکتر محمد آتشک، عضو هیات علمی مرکز آموزش مدیریت دولتی برعهده داشت و دکتر مرادی به‌عنوان نماینده سازمان اداری و استخدامی کشور، به تشریح روند تدوین و اجرای برنامه اصلاح نظام اداری پرداخت.

در ابتدای نشست، بحث با معرفی اعضا و سخنرانان، اهداف، ضرورت برگزاری و تبیین موضوع مفاهیم اصلاح و تحول توسط دکتر آتشک آغاز شد. در ادامه دکتر مرادی با اشاره به پیشینه اقدامات سازمان، توضیح داد که اصلاح زمانی معنا پیدا می‌کند که نظام اداری دچار اختلال، ناکارآمدی یا مسئله مشخصی باشد و در این شرایط، تمرکز بر حل مسئله است. در مقابل، تحول زمانی مطرح می‌شود که اگرچه اقدامات فعلی درست و قابل قبول هستند، اما رضایت از وضعیت موجود وجود ندارد و نظام اداری نیازمند حرکت جهشی، جهادی و رو به جلو است؛ مفهومی که به بیانات مقام معظم رهبری درباره تحول و حرکت جهشی در نظام حکمرانی نیز مستند شد.

دکتر مرادی با اشاره به سابقه تدوین برنامه اصلاح نظام اداری، اظهار داشت؛ برنامه اصلاحات نظام اداری دولت، پس از انجام آسیب‌شناسی برنامه‌های پیشین، انجام مطالعات تطبیقی بین‌المللی، برگزاری سلسله نشست‌ها با نخبگان و صاحب‌نظران، و نیز جلسات داخلی کارشناسی، تدوین شد و نهایتاً برای تصویب و ابلاغ در دستور کار قرار گرفت. وی افزود: در دل برنامه اصلاح نظام اداری، برنامه‌های تحولی نیز پیش‌بینی شده است؛ از جمله هوشمندسازی نظام اداری و اصلاح فرآیندها. برای اطمینان از اجرایی شدن برنامه، پیوست اجرایی و پیوست‌های تخصصی متعددی در نظر گرفته شد. در پیوست‌های برنامه، پنج محور اصلی پیش‌بینی شده و یکی از مهم‌ترین آن‌ها، پیوست فرهنگ‌سازی است که به تشریح ضرورت‌ها و الزامات تغییر نگرش در نظام اداری می‌پردازد. همچنین، نحوه تدوین برنامه عملیاتی دستگاه‌ها به‌صورت شفاف در پیوست‌ها مشخص شده است. برای اجرای موفق برنامه در دستگاه‌های اجرایی، سه مرحله اصلی پیش‌بینی شده است: تدوین برنامه عملیاتی دستگاه، اجرای برنامه و نظارت، اخذ بازخورد و اصلاح مستمر برنامه

دکتر مرادی به تشریح اقدامات انجام‌شده پرداخت و گفت:

• آموزش متولیان برنامه اصلاح نظام اداری با همکاری مراکز آموزشی انجام شد تا دستگاه‌ها با مفاهیم و شیوه تدوین برنامه آشنا شوند.
• نسخه دوم برنامه تدوین و نهایی شد.
• جلسات کارشناسی متعددی با دستگاه‌های اجرایی برگزار شد.
• میزهای تخصصی برای هر دستگاه تشکیل شد و برنامه تحول اداری دستگاه‌ها مورد بررسی و تأیید قرار گرفت.

پس از تأیید برنامه‌ها، سازمان اداری و استخدامی کشور ابلاغیه‌های لازم را صادر کرد و در نهایت، برنامه اصلاح نظام اداری ۳۲ دستگاه اصلی آماده و وارد فاز اجرا شد. از جمله الزامات کلیدی اجرای برنامه در دستگاه‌ها، موارد زیر عنوان شد:

• ایجاد تیم تحول و اصلاح اداری
• تهیه برش استانی برنامه متناسب با شرایط و اقتضائات هر استان
• تدوین برنامه اقدامات، تقسیم کار شفاف و تعیین مسئول هر اقدام
• تخصیص منابع مالی و انسانی
• رهبری و حمایت جدی مدیران ارشد
• آموزش مستمر متولیان برنامه
• تبیین و فرهنگ‌سازی گسترده در سطح سازمان

دکتر مرادی تأکید کرد که آسیب‌شناسی برنامه‌های قبلی نشان می‌دهد مقاومت برخی مدیران و کارکنان یکی از موانع اصلی بوده و این مسئله تنها از طریق فرهنگ‌سازی، اقناع و اقدامات نرم قابل مدیریت است.

در ادامه دکتر اصغری با تأکید بر اهمیت بسترها و الزامات اصلاح، گفت؛ تعهد مدیران ارشد و فرهنگ سازمانی، دو شرط اساسی موفقیت اصلاحات اداری هستند. به نظر می‌رسد فرهنگ تغییر هنوز در بسیاری از دستگاه‌ها نهادینه نشده و لازم است برنامه‌ای مشخص برای فرهنگ‌سازی و باورپذیری اصلاحات وجود داشته باشد.

دکتر رازنهان نیز با نگاهی تحلیلی اظهار داشت؛ برای اصلاح واقعی، باید ابزارهای لازم پیش‌بینی شود و تجربه برنامه‌های گذشته مورد ارزیابی دقیق قرار گیرد. در بسیاری موارد، ظرفیت دستگاه‌ها با انتظارات برنامه‌ها همخوانی ندارد. وی فرهنگ کوتاه‌مدت حاکم بر نظام اداری، عدم تحقق شایسته‌سالاری و وجود منافع گروهی را از موانع اصلی تحول دانست و تأکید کرد که بدون رفع این موانع، ظرفیت‌پذیری سازمان‌ها شکل نخواهد گرفت.

در ادامه، دکتر عرب‌اسدی با اشاره به دوگانه منافع فردی و سازمانی در اصلاحات اداری گفت: برای موفقیت اصلاحات، باید فضای ترس از تغییر را از بین برد و اعتماد و امنیت ایجاد کرد. وی پیشنهاد داد که سازمان‌های الگو طراحی و اجرا شوند تا سایر دستگاه‌ها بتوانند از آن‌ها الگوبرداری کنند. وی همچنین به ویژگی‌های سازمان‌های مقاوم در برابر اصلاح اشاره کرد؛ از جمله فربهی سازمان، اینرسی و لختی، شبکه منافع، هزینه‌بر بودن تغییر و نگرش‌های محافظه‌کارانه.

در بخش پایانی نشست، موضوع کنترل و پایش اجرای برنامه مورد بحث قرار گرفت. دکتر اصغری بر ضرورت شفاف بودن معیارهای ارزیابی و قابل اندازه‌گیری بودن شاخص‌ها تأکید کرد و پرسید که تا چه اندازه پایش‌های میدانی و مستندات دستگاه‌ها واقعی و معتبر هستند.

دکتر رازنهان نیز تصریح کرد کنترل و برنامه‌ریزی همزاد یکدیگرند و تمرکز ارزیابی‌ها باید از فرآیندها به سمت خروجی‌ها و عملکرد واقعی تغییر کند. وی پیشنهاد داد از شاخص‌های بین‌المللی و ارزیاب‌های بیرونی استفاده شود و نگاه آینده‌نگر در اصلاح نظام اداری تقویت شود.

در پایان، دکتر آتشک با جمع‌بندی مباحث، اصلاح نظام اداری را کاری دشوار اما ارزشمند دانست و تأکید کرد که این حوزه ظرفیت بالایی برای پژوهش‌های دانشگاهی و مطالعات عمیق دارد. وی خواستار تعامل بیشتر با جامعه دانشگاهی، نخبگان و پیشکسوتان نظام اداری شد و خاطرنشان کرد که برنامه اصلاح نظام اداری، همانند برنامه‌های توسعه، نیازمند شروع به‌موقع، تداوم، و همراهی همه ارکان حکمرانی است.