تاب آوری نظام اداری در اداره امور عمومی کشور تاب آوری نظام اداری در اداره امور عمومی کشور

دومین نشست مشترک سازمان اداری و استخدامی کشور با استادان و صاحب‌نظران علم مدیریت از دانشگاه‌های تهران، علامه‌طباطبایی، تربیت مدرس، صنعتی‌شریف، شهید بهشتی و آزاد اسلامی با موضوع تاب‌آوری نظام اداری در اداره عمومی کشور در مورخه 1397/10/24 در محل سازمان اداری و استخدامی کشور با حضور معاون محترم رئیس جمهور و رئیس سازمان اداری و استخدامی کشور برگزار شد که نتیجه تضارب آراء و دیدگاه‌های استادان محترم برمحورهای زیر تمرکز داشت:

۱. به منظور تحقق تاب آوري و تعادل سازماني بايد بر بالک‌های تعادل در تشكيلات و سازمانها تمركز كرد. یعنی بايد در ساختار تشيكلات اداري، بالکهای تعادل را جستجو كرد. براي مثال در هواپیما بالک‌های تعادل با آنكه بسیار کوچک هستند اما تعادل آيروديناميك جثه بزرگ هواپيما را تنظیم می‌کنند. از اين رو تغیيرات كوچك و شناسایی بالكهاي تعادل در دستگاه‌های اجرایی اثر زیادی در تاب آوری سازمان خواهد داشت. براي اين منظور لازم است نقاط کلیدی دستگاه‌های دولتی و اثرگذارترين آنها را شناسايي كرد.

۲. در زمينه نيروي انساني، نظام اداري براي تاب آور شدن لازم است افراد هوشمند و کارآمد را جذب كرده و سیاستگذاری کند، چرا که در حال حاضر بخشی از نيروي انساني سربار بودجه دولت است و تقریباً بودجه جاری، تمام منابع دولت را مصرف ميكند؛ همچنين این نيروي انساني در فقر هم بودجه دولت را متاثر میکند؛ یعنی از آنجا که درآمد و حقوق نیروی انسانی هزیههای زندگی آنها را پوشش نمیدهد، کارکنان جذب فساد و لغزش می‌شوند. اين امر مانع مهمي در جلوگيري از اجرا و پيشبرد برنامه تاب آوري است و اجازه نمی­دهد سازمان به تاب آوری برسد.

۳. با گذشت زمان، تکنولوژی ارتقا مییابد. این امر، رويكردها و انتظارات از كاركرد و وظایف دولت را تغییر می‌دهد. اما در ایران دستگاه‌های دولتی از نظر فرايندهاي سازماني از زمان شكل گيري دولت مدرن در دوران پهلوي اول تا دوران كنوني بدون هیچ تغییری در قوانین و پیچیدگی ها همچنان با همان شیوۀ سابق به كار خود ادامه مي دهند. علاوه براين، از نظر رويكردي، در اول انقلاب بر دولتي‌كردن امور تأكيد می‌شد، اما اکنون بر اصل 44 و خصوصی سازي تأکید میشود. با وجود این، دستگاههاي دولتي هنوز به بازتعريف مأموريتها و اهداف خود در برابر چنين تغيير نگرش بزرگي اقدام نكردهاند. درحالي‌كه سازمانها باید با طرح سؤال‌های چه باید کرد؟ و چرا وجود دارند؟ یا اینکه change  management و organization development هر کدام چگونه باید در نظام اداری انجام شود؟ پاسخ به این پرسشها درك و تصوير روشني از فلسفه وجودی سازمان در اختیار قرار خواهد داد و نگرش های برخواسته از آنها تبدیل به یک مدل برای تاب آور کردن سازمانها می­شود. از اين رو در حال حاضر سازمانها و نهادهاي اداري كشور تاحدودي از تنظيم خارج شدهاند و ضرورت دارد مأموریت سازمان‌ها از نو بازتعريف و بر بهره وري به عنوان هدف غايي تمركز شود. چراكه به نظر مي رسد بهره‌وری نظام اداري همبستگی بالايي با تاب آوری دارد.

۴. برای تاب آوری نظام اداری vision و چشم‌انداز نیاز است و جامعه و دولت باید share vision در خصوص تاب آوری نظام اداری داشته باشند. نقش share vision این است که حتی اگر برنامه عملی برای تاب آوری وجود نداشته باشد، چشم انداز مشترک می‌تواند حرکت و جنبش ایجاد کند. این درحالی است که در بخش دولت همچنان تکلیف و رویکرد مشخص نیست. از یک سو رویکرد مدیریت دولتی سنتی مبنای عمل قرار دارد، و از سوی دیگر در موضوعاتی مانند کوچک‌سازی و خصوصی‌سازی رویکرد مدیریت دولتی نوین محور کار قرار دارد. در این زمینه برای ورود به موضوع تاب آوری در نظام اداری، مطالعه و بررسی نمونه های اجرا شده و موفق مانند کشور مالزی مفید خواهد بود.

۵. نظام اداری در اجزای خودش‌، سازمانها و بخشهایی دارد که الزاماً منابع و امکانات آنها یکدست و برابر نيست. بنابراین بايد با رویکرد تطبیقی به مساله تاب آوري در اجزا نظام اداري كشور و بدنه دولت نگاه كرد. به عبارت ديگر باید براي افزايش تاب آوري و ضریب تحمل نظام اداری کشور برای مواجهه با مشکلات و فشارها اين واقعيت را درنظر گرفت كه كه ضریب تحمل اشیاء، پدیده‌ها و انسان ها به یکباره بهبود پیدا نمیکند، همه بخشها يكسان بازخورد نخواهند داشت و با توجه به زمينه و استعداد و امكانات دروني خود به تاب آوري پاسخ ميدهند. به عبارت ديگر ممکن است، یک وزارتخانه با دیدگاه متفاوت، فرآیند متفاوت و به طور كلي با مدل و تكنولوژي متفاوتي در مسير اجراي تاب آوري حركت كند. به عبارت ديگر اگرچه مدل کلان تاب آوري مي تواند وجود داشته باشد؛ ولی برای اجرا نظام اداري باید بخش‌بندی شده و براساس اقتضای نوع دستگاه‌ها تاب آوري تعریف و طراحي شود.

۶. براي شكل گيري تاب آوري سازماني لازم است روی قابلیت‌ها و استعدادها و روحیه تعامل و بهره‌گیری از همه ظرفیت‌ها توجه شود. بنابراین نظام اداری اگر می‌خواهد وارد مسیر تاب‌آوری شود، قبل از تمرکز روی ناکامی‌ها و دشواری‌ها، باید بر قابلیت‌ها و استعدادها و حس مشارکت اجتماعی و حمایت اجتماعی متمرکز شود. از اين رو اساس تاب آوری مبتنی بر رویکرد روان‌شناختی مثبت‌گراست و اگر این قاعده در نظر گرفته شود، می‌توان ضریب مقاومت را در طول زمان افزايش داد. بر اين اساس تاب آوری یک اقدام پویا و مشارکتی است، نه اقدام كوتاه مدت نتیجه‌گرا. يكي از الگوهاي شاخص در خصوص استفاده از قابليت ها و رويكرد روانشناختي مثبت و همچنين تاب آوري، دوران دفاع مقدس است. در اين دوران كشور توانست ۸ سال در برابر حجم انبوهي از تهديدات و مشكلات داخلي تاب آوري داشته باشد و دچار از هم گسيختگي نشود. به عبارت ديگر مبناي انجام امور سازماني توسط پرسنل بايد انگيزه و تمايل باشد نه فشار آیین‌نامه. از اين رو بحث فرهنگ در سازمان ها نقش مهمی در تاب آوري دارد.

۷. ضعف احزاب سياسي در ايران موجب شده است تا بار تحول و اصلاح نظام اداری بر دوش بوروکرات‌ها قرار بگیرد. در این زمینه به بدنه بوروكرات گفته ميشود كه براي تاب آوري "خودت، خودت را کوچک کن". سياست زيبايي كه در عمل به طور معنادار قابليت اجرايي ندارد. عدم توسعه‌یافتگی و تاب آور نبودن نظام اداري، بازتاب ناکارامدی اين سیستم است. از اين رو بايد روی گفتمان‌سازی، سیاست‌گذاری و محتوا کار شود و از شکل گرایی و تكليف گرايي اجتناب کرد و اين واقعيت را درنظر گرفت كه نظام اداری به آسانی در برابر اصلاح، تحول و تاب آوري تسلیم نمی‌شود.

۸. از منظر تمركززدايي به عنوان يكي از عومل مهم در تاب آوري، مدل اداره فعلی كشور منطبق بر قانون اساسی نیست؛ چون اگر چه قانون نظام بسیط را پذیرفته، ولی حدی از عدم تمرکز را قائل شده است. این در حالی است که تصميم گيران نظام سياسي این قابلیت قانونی و مدل محلي گرايي را طراحی نكرده اند؛ بنابراین در ایران اگرچه دولت محلی نمی‌توانیم داشته باشیم ولی مدیریت محلی می‌توانیم داشته باشیم كه نقش مهمي در تاب آوري نظام اداري دارد. از اين رو مطلوب است تا اين رويكرد در یک استان به صورت پایلوت و بنچ مارك عملیاتی شود.

۹. مرکز آموزش مدیریت دولتی در قالب دبیرخانه‌، كميته و گروه هاي كاري، متشکل از نيروهاي خبره سازمان، مرکز و اعضای هیأت علمی دانشگاهها روي موضوع و مساله تاب آوري نظام اداري بهطور روشن و مشخص تمركز خواهد کرد تا در نهايت دیدگاه‌هایی راهگشا و نظام یافته شکل گیرد و نقشه راه و مدل تاب آوری نظام اداری تدوین شود.

مشاهده گالری تصاویر

 

www.aro.gov.ir